Wie doet vandaag mijn slaapkamerdeur open?
Stel je eens voor dat je niet weet wie ’s ochtends je deur opent, wie je helpt met opstaan, eten en slapen. Voor mensen met een verstandelijke beperking is dat de dagelijkse realiteit. Door het personeelstekort verdwijnen vertrouwde gezichten en moeten zij steeds opnieuw wennen aan nieuwe zorgmedewerkers. De stille gevolgen van het personeelstekort voor mensen met een verstandelijke beperking.
Uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) blijkt dat 30 procent van de medewerkers in de gehandicaptenzorg een vertrekwens heeft. Recent werd in een artikel van de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) benadrukt hoe boze medewerkers zich uitspreken over het gebrek aan steun en het vertrek van collega’s uit de sector. Dit resulteert in een voortdurende wisseling van medewerkers en een onhoudbare werkdruk, wat een negatieve invloed heeft op werkplezier en belangrijker nog de zorgkwaliteit.
De toenemende werkdruk maakt het voor zorgmedewerkers steeds minder aantrekkelijk om werkzaam te blijven in de gehandicaptenzorg. De verantwoordelijkheden en verwachtingen voor zorgmedewerkers nemen voortdurend toe, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat: medewerkers verlaten de sector vanwege de hoge werkdruk, wat de belasting voor de achterblijvers alleen maar verder vergroot. De medewerkers die zich verbonden blijven voelen aan een organisatie, nemen vaak extra diensten op zich om de gaten in het rooster te dichten. Hierdoor kan de werk-privé balans scheve verhoudingen aannemen wat het risico op ziekteverzuim vergroot.
Het levensverhaal wordt niet meer gekend en verteld
Door het hoge verloop van medewerkers zien mensen met een verstandelijke beperking steeds vaker nieuwe gezichten, met als gevolg dat medewerkers de mensen met een verstandelijke beperking niet altijd goed kennen. Hun levensverhaal wordt vaak niet meer doorverteld en dat kan de kwaliteit van de zorg negatief beïnvloeden. Daarnaast heeft het voortdurende personeelsverloop ook invloed op het werkplezier binnen de verschillende teams. In maart 2025 werd er een nieuw cao-akkoord bereikt waarin meer rekening wordt gehouden met de werk-privébalans van zorgmedewerkers. Dit is een positieve stap, maar het personeelstekort blijft daarmee nog steeds onopgelost. De oplossingen moeten verder reiken dan alleen loonsverhogingen en cao-afspraken. Het vraagt om een fundamentele keuze: willen we als samenleving echt investeren in duurzame zorgrelaties of zien we dat als overdreven luxe. Of vinden we misschien dat de families van mensen met een verstandelijke beperking moeten zorgen voor stabiliteit?
In vier jaar tijd zag Sanne (27 jaar, naam gefingeerd) drie persoonlijk begeleiders vertrekken. Vanwege haar verstandelijke beperking en autisme zijn veranderingen voor haar lastig, maar de personeelskrapte dwingt haar steeds opnieuw te wennen aan nieuwe zorgmedewerkers. Hoe voelt het om overgeleverd te zijn aan een constante stroom onbekenden in je eigen huis?
Beseffen we ons voldoende wat dit doet met één van de meest kwetsbare doelgroepen in onze samenleving?
Natuurlijk zorgen familierelaties gelukkig vaak voor continuïteit. Echter niet iedere persoon met een verstandelijke beperking heeft zo’n netwerk. Wanneer zo’n netwerk er wél is, is het belangrijk te (h)erkennen welke zorgtaken dit netwerk al vervult. Samenwerking met naasten is essentieel, maar mag nooit worden gezien als dé oplossing voor het probleem van wisselend personeel en aanhoudende werkdruk.
Langdurige relaties hebben een beschermend effect
In een recente aflevering van de podcast NVO Storytellers benadrukte hoogleraar Carlo Schuengel het beschermende effect van langdurige relaties tegen psychische problemen. Deze langdurige verbondenheid draagt bij aan zowel een verbeterde kwaliteit van zorg als een hogere levenskwaliteit. Tevens is het essentieel om iemand goed te leren kennen, wat pas echt mogelijk is na een periode van één à twee jaar. Dit onderstreept het belang van stabiliteit binnen zorgteams, waarbij het opbouwen van langdurige en vertrouwde relaties centraal staat voor effectieve zorgverlening.
Elk mens heeft behoefte aan stabiele en betekenisvolle relaties om zich zo prettig mogelijk te kunnen voelen en te kunnen ontwikkelen. Deze relaties vormen de basis voor vertrouwen, begrip en groei. Alleen wanneer er continuïteit is in de zorgverlening kunnen mensen met een verstandelijke beperking groeien. Vaste medewerkers krijgen dan de kans zich te verdiepen in hun rol en in de cliënt, waardoor zij beter kunnen inspelen op de individuele behoeften. Dit bevordert niet alleen de effectiviteit van de zorg, maar ook de kwaliteit van leven.
De samenleving staat voor een fundamentele keuze: Blijven we accepteren dat kwetsbare mensen zoals Sanne keer op keer afscheid moeten nemen van de mensen die hen het beste leren kennen? Pas als we stabiliteit niet langer zien als een luxe, maar als een voorwaarde voor goede zorg, kunnen we bouwen aan een sector waarin iedereen telt — ook degene die niet zelf kunnen kiezen wie hun deur ’s ochtends opendoet.
Tekst: Ilse van Driel (Orthopedagoog- generalist i.o.), Lisa de Ruiter (Orthopedagoog-generalist i.o.), Marloes de Lange –Mattijssen (Orthopedagoog-generalist i.o.) & Marloes Meijer van Putten (Orthopedagoog -generalist i.o.)
