Streng straffen zet jongeren op nog meer afstand van de maatschappij

Streng straffen zet jongeren op nog meer afstand van de maatschappij

11 december 2024

Kunnen we in het jeugdrecht nu eindelijk gaan doen wat wérkt, vragen Afra Sweijen en Femke Staijen zich af. De harde koers van maximaal straffen heeft jonge criminelen alleen maar verder doen afglijden. Dit opinieartikel werd eerder gepubliceerd in Trouw (8 september 2023). In de aanloop van de podcast ‘Preventie bij het tegengaan van jeugdcriminaliteit’ nu ook op deze website te lezen. Afra doet mee aan deze podcast die deze week verschijnt.

De wens van de VVD om sneller en harder te straffen, te lezen op hun website, is gedurende de afgelopen jaren onder meerdere kabinetten Rutte steeds meer aan de oppervlakte gekomen. Maar het straffen van jonge criminelen alsof het volwassenen zijn, lost geen problemen op. Integendeel: de recidive onder jongeren neemt alleen maar toe. Met de val van het kabinet komt hopelijk een kans om het tij te keren en het beleid weer meer te richten op rehabilitatie en educatie.

Criminele leerschool

Jongeren leren in de gevangenis alleen een ‘betere’ crimineel worden. De criminele leerschool, noemen ze het zelf. In de gevangenis leggen ze contacten die ze buiten op straat kunnen gebruiken om snel geld te verdienen via illegale handel of andere criminele activiteiten. De kans op recidive wordt nog vergroot door hun gevoel dat de gevangenis, met zijn repressieve karakter, hen buitensluit van de maatschappij.

Het strafrecht is onder leiding van de VVD meedogenlozer geworden. Maar met ‘wie crimineel is verdient straf’, ‘verhoog de maximale straffen’ en ‘verminder taakstraffen’ zien we het recidiverisico alleen maar stijgen. En door toedoen van onder andere ernstige geweldincidenten stijgt dan onder de bevolking weer het gevoel van onveiligheid en worden strafbare feiten steeds zwaarder bestraft. Alleen door het beleid radicaal om te gooien kunnen we het recidiverisico verminderen en de veiligheid in de samenleving vergroten.

Het is dus hoog tijd om het strafrecht voor criminele jongeren grondig te heroverwegen en te hervormen. Het belangrijkste is het verleggen van de focus van bestraffing naar educatie en begeleiding. We moeten streven naar programma’s die de onderliggende oorzaken van delinquent gedrag aanpakken, zoals armoede, gebrek aan onderwijs en familie-problemen. Denk aan trajecten om een startkwalificatie te halen en het creëren van een stabiele bestaanszekerheid voor het gezin en de jongeren.

Hoewel crimineel gedrag ook als een keuze gezien kan worden van de jongeren zelf, zijn de omgeving en de omstandigheden waarin ze opgroeien van essentieel belang in de opties die ze hebben. Het is cruciaal dat we jongeren de mogelijkheid bieden om hun leven weer op de rails te krijgen.

Daarnaast is het belangrijk om alternatieven voor gevangenisstraf te scheppen. Jongeren moeten de kans krijgen om te leren van hun fouten en te groeien als individuen, in plaats van langdurig in een omgeving te zitten die hen verder in de problemen brengt.

Inzicht en herstel

Hoewel de neiging tot straffen begrijpelijk is, zeker vanuit het perspectief van het slachtoffer, blijkt in de praktijk veelal dat de jongere zich daardoor verder verwijderd gaat voelen van de samenleving en zo makkelijker morele grenzen over gaat. Het strafrechtsysteem moet meer nadruk leggen op herstelrecht en gemeenschapsgerichte interventies. Die kunnen het belangrijke gevoel erbij te horen vergroten en zo de kans op recidive verkleinen. Denk hierbij aan het scheppen van consequenties op maat, met aandacht voor inzicht en herstel, zoals werk/ervaringsplaatsen in de ouderenzorg, jeugdzorg of binnen buurtteams. Hierdoor krijgen jongeren de kans om verantwoordelijkheid te nemen voor hun daden, hun slachtoffers te compenseren en positieve veranderingen in hun gedrag en houding aan te brengen.

Alleen door het herzien en hervormen van het strafrecht voor criminele jongeren kunnen we het probleem van recidive echt aanpakken. Het is van vitaal belang dat we investeren in hun toekomst en hen de middelen geven om een constructief leven te leiden. Het is in het belang van ons allemaal om te investeren in de toekomst van onze jeugd.