Dyslexiebehandelingen moeten op de schop: van symptoombestrijding naar systeemversterking
Op 18 mei 2025 zond Zembla de aflevering Diagnose Dyslexie uit. Het programma becijferde dat het aantal leerlingen met een officiële diagnose van ernstige dyslexie sinds 2006 is verdubbeld: van ongeveer 3,5 naar bijna 8 procent. Volgens meerdere hoogleraren is er nog veel onduidelijk over dyslexie. “Er is geen wetenschappelijk bewijs voor wat dyslexie precies is. We weten het eigenlijk niet,” stellen ze. Zembla stelde de vraag of we nog wel een stoornis meten, of een systeemfout.
Als orthopedagoog in de dyslexiezorg zie ik inderdaad dat het huidige systeem van dyslexiebehandelingen een structureel probleem kent. Scholen beschikken niet altijd over de kennis of middelen om beginnende leesproblemen effectief aan te pakken. Kinderen worden daardoor relatief snel doorverwezen naar de zorg, waar zij terechtkomen in langdurige behandeltrajecten. Deze trajecten, vaak van een jaar of langer, worden uitgevoerd door gespecialiseerde instellingen. Ze zijn intensief en kostbaar, maar het effect bij ernstige dyslexie blijkt vaak beperkt.
Symptoombestrijding
Wanneer een leerling binnen zo’n traject wel grote vooruitgang boekt, lijkt dat op het eerste gezicht positief, maar eigenlijk is het een teken dat er aan de voorkant iets is misgegaan. Een kind dat in korte tijd zoveel vooruitgaat, had waarschijnlijk eerder, binnen de school, effectief geholpen kunnen worden. De grens tussen een onderwijsachterstand en dyslexie is dus niet altijd scherp.
We besteden dus veel van de beschikbare middelen vooral aan symptoombestrijding, terwijl het onderliggende systeem zwak blijft. Natuurlijk moeten kinderen met dyslexie hulp krijgen, maar de manier waarop die hulp nu is georganiseerd, levert niet het beste resultaat op – niet voor leerlingen, niet voor scholen, en niet voor de samenleving als geheel.
Leerkrachten ondersteunen
Een herziening van het huidige systeem is noodzakelijk. Mijn voorstel is om de standaard dyslexiebehandelingen te verkorten tot maximaal een half jaar.
De middelen die daardoor vrijkomen, kunnen worden ingezet voor de structurele aanwezigheid van orthopedagogen met een specialisatie in lezen binnen scholen. Zij ondersteunen leerkrachten bij signalering, interventie en het versterken van de kwaliteit van het leesonderwijs. Zo ontstaat meer ruimte voor preventieve ondersteuning, en wordt de zorg doelmatiger en effectiever.
Basisscholen kampen met personeelstekorten en hoge werkdruk en daardoor is er te weinig ruimte om leerlingen met leesproblemen tijdig en intensief te ondersteunen. Ook juist daarom zouden behandelaars meer binnen scholen moeten werken, zodat gespecialiseerde kennis direct beschikbaar komt in de klas. De kern van het probleem ligt in de scherpe scheiding tussen zorg en onderwijs: Hierdoor ontstaat er vanzelf een situatie waarin beide partijen vooral binnen hun eigen domein opereren.
Van behandeling naar preventie
Een internationale literatuurstudie liet ook zien dat in veertig jaar onderzoek bewijs voor blijvend effect van dyslexiebehandelingen op de lange termijn ontbreekt (Hall et al., 2023). Terwijl wel overtuigend is aangetoond dat vroege signalering en interventie in de klas wel effectief zijn op de ontwikkeling van leesvaardigheid (Snowling, 2013).
De aanpak van dyslexie vraagt daarom om een verschuiving in focus: van behandeling naar preventie, van individuele zorg naar systeemversterking. Het doel is niet om minder hulp te bieden, maar om beschikbare middelen slimmer in te zetten. Door expertise dichter bij de school te organiseren, kan het aantal onnodige verwijzingen afnemen en verbetert de basisvaardigheid van leerlingen structureel.
Duurzaam leesonderwijs begint niet in de zorginstelling, maar in de klas. Door onderwijs en orthopedagogische expertise elkaar te laten versterken, voorkomen we dat kinderen uitvallen en zorgen we ervoor dat meer leerlingen vroegtijdig goed leren lezen.
Tekst: Tim Kloosterman, orthopedagoog in opleiding tot orthopedagoog-generalist en onderwijsadviseur bij Het ABC.
