De kindertijd kun je niet overdoen, het komende kabinet moet wachtlijsten in de jeugdzorg nu echt aanpakken
Er zijn in Nederland steeds meer kinderen en gezinnen die wachten op jeugdzorg. Volgens Stichting Het Vergeten Kind moesten kinderen in 2021 gemiddeld ruim 44 weken, dus bijna tien maanden, wachten op hulp – in sommige gevallen liep dat zelfs op tot meer dan twee jaar. Wij zien als orthopedagogen in de jeugdhulp dat dit helaas nog steeds niet is verbeterd.
Neem bijvoorbeeld Sam, twaalf jaar oud, met een belast verleden en toenemende somberheid. Terwijl hij op de wachtlijst stond, namen zijn klachten toe en kregen suïcidale gedachten de overhand. Zijn ouders raakten de wanhoop nabij. Hoe machteloos moet je je voelen als je je kind steeds ongelukkiger ziet worden, terwijl je niets anders kunt doen dan wachten tot de hulp eindelijk op gang komt?
Het is een schrijnend voorbeeld, maar geen uitzondering. We maken dit vaker mee. Niet alleen het kind, maar het hele gezin leeft maandenlang in onzekerheid. En juist daar zit de pijn: hulp kan alleen echt verschil maken als die op tijd komt.
Te afwachtend
De oorzaken van de lange wachttijden zijn bekend: te weinig geld, verkeerde beleidskeuzes, knelpunten in het zorgstelsel en bredere maatschappelijke ontwikkelingen. Door dit samenspel verergeren de zogenaamde “lichte” problemen vaak, omdat pas wordt ingegrepen wanneer het echt misgaat. Het inmiddels demissionaire kabinet Schoof had als speerpunt om de wachtlijsten in de jeugdzorg terug te dringen. Maar in juni dit jaar constateerden Jeugdzorg Nederland en de Nederlandse ggz dat dit beleid te afwachtend is. Gemeenten en zorgaanbieders draaien ondertussen in rondjes.
De gevolgen voor kinderen en gezinnen zijn ernstig. Wie in een kwetsbare situatie geen tijdige hulp krijgt, draagt dat vaak een leven lang met zich mee. Problemen worden groter, duren langer en zijn uiteindelijk ook duurder voor de samenleving.
Met de verkiezingen in het vooruitzicht roepen wij het nieuwe kabinet op: breng de wachtlijsten in de jeugdzorg drastisch terug, zodat kinderen op tijd passende hulp krijgen.
Passende hulp, op het juiste moment
De inzet moet duidelijk zijn: passende hulp, op het juiste moment. Niet pas als het (bijna) te laat is. Het voorbeeld van Sam maakt dat duidelijk. Toen hij werd aangemeld, viel hij net buiten het criterium bloedspoed – de term waarmee wordt bedoeld dat alleen de allerurgentste gevallen direct geholpen worden. Maar zoals je bij Sam zag: problemen wórden vanzelf bloedspoed als we kinderen te lang laten wachten.
Sommige politieke partijen benadrukken dat we niet te snel moeten ingrijpen. Als we elk ongemak als probleem behandelen, zouden mensen minder hun eigen veerkracht aanspreken. Dat zijn terechte overwegingen, maar ze laten vooral zien waar het om draait: evenwicht. Tussen eigen kracht en tijdig helpen. Natuurlijk moet eerst worden gekeken wat gezinnen zelf aankunnen, maar hen maanden of zelfs jarenlang laten doorgaan terwijl de problemen toenemen, is onhoudbaar. De enige echte oplossing is het drastisch terugbrengen van de wachtlijsten.
Als orthopedagogen voelen wij een morele plicht om in te grijpen zolang het nog kan. De kindertijd laat zich niet overdoen, en juist in die periode kunnen we het verschil maken. Wetenschappelijk onderzoek onderstreept dit. Het bekende Perry Preschool Project (2005) laat zien dat vroegtijdige interventie leidt tot betere schoolloopbanen, meer kans op werk en minder maatschappelijke kosten.
Tijdig handelen is uiteindelijk ook goedkoper. De RIVM-publicatie over vroegsignalering in de jeugdgezondheidszorg (2009) bevestigt dat: het voorkomt dat problemen groter worden, bespaart op dure zorg achteraf en levert winst op voor kinderen én de samenleving als geheel.
De politiek kan zich geen afwachtend beleid veroorloven: wachtlijsten moeten omlaag, zodat kinderen tijdig geholpen worden. Kinderen kunnen niet wachten. Wij evenmin.
Tekst: Fleur van der Weide, Julia Baak, Roxanne Mulder, Zahra Hazimi, Orthopedagoog-generalisten i.o.
