Benut de expertise van de orthopedagoog-generalist (juist) in de volwassen GGZ
De minister van VWS in het nieuw te vormen kabinet staat voor een bekend maar urgent probleem: de aanhoudende wachttijden in de geestelijke gezondheidszorg. NRC meldde op 27 februari 2025 dat meer dan 100.000 mensen op een wachtlijst staan. De Nederlandse Zorgautoriteit constateert dat de landelijke Treeknorm, die voorschrijft dat mensen binnen veertien weken met behandeling moeten kunnen starten, in vrijwel alle regio’s structureel wordt overschreden. Een belangrijke oorzaak is het tekort aan gekwalificeerde behandelaren.
Er wordt hard gewerkt aan oplossingen, maar één beroepsgroep blijft opvallend onbenut: de orthopedagoog-generalist.
Als orthopedagoog in de 18+ GGZ zie ik dagelijks hoe belangrijk tijdige en passende zorg is. Toch lopen veel orthopedagogen in hun carrière tegen onnodige obstakels aan. Een belangrijk voorbeeld is dat de tweejarige postmasteropleiding tot orthopedagoog-generalist niet wordt gesubsidieerd, in tegenstelling tot de vergelijkbare opleiding tot GZ-psycholoog. Instellingen investeren daardoor minder snel in hun opleiding, en voor jonge orthopedagogen is de stap financieel nauwelijks haalbaar. Een waardevolle beroepsgroep, volledig bevoegd om als regiebehandelaar op te treden, blijft zo onnodig klein.
Contextuele blik
Dat is extra wrang, omdat de orthopedagoog-generalist juist beschikt over expertise die de GGZ op dit moment nodig heeft. Orthopedagogen worden opgeleid om problematiek in samenhang met iemands leefomgeving te begrijpen en te behandelen. Niet alleen in de jeugdhulp of gehandicaptenzorg, maar in álle sectoren, inclusief de volwassen-GGZ. Psychische problemen van volwassenen staan immers nooit los van context: relaties, stressfactoren, werk, gezin, maatschappelijke druk.
Die contextuele blik ontbreekt in de huidige GGZ geregeld nog. Het Trimbos-instituut benadrukte in het rapport GGZ uit de knel (2023) dat psychische problemen te vaak worden benaderd als iets dat zich binnen het individu afspeelt: een ‘defect’ dat gerepareerd moet worden. Daarmee wordt de complexiteit van psychische nood tekortgedaan.
Ter illustratie: Een jongvolwassene meldt zich met somberheidsklachten en krijgt een behandeling die past bij een depressie: activering, cognitieve gedragstherapie, medicatie. Maar thuis lopen de spanningen op: ouders in scheiding die noodgedwongen nog samenwonen, er is weinig steun, er zijn problemen op het werk. De onderliggende vraag – hoe herstel ik verbinding en houvast in mijn leven en hoe gaan we als gezin met de huidige situatie om? – blijft zo gemakkelijk onzichtbaar. Een orthopedagogische blik zou in zo’n casus een belangrijke aanvulling kunnen leveren in de diagnostiek en het herstelplan.
Werkgevers herkennen de meerwaarde van deze benadering. Uit NIVEL-onderzoek (maart 2024) blijkt dat orthopedagoog-generalisten door instellingen worden gezien als een waardevolle aanvulling op andere disciplines. Binnen het zorgprestatiemodel is inmiddels een stap gezet met een passend tarief voor deze BIG-geregistreerde regiebehandelaar. Maar zolang de opleiding niet wordt bekostigd, blijft de beroepsgroep relatief klein.
Bekostiging van de OG opleiding
Daarom mijn oproep aan de GGZ en vooral aan het ministerie van VWS: erken wat de orthopedagoog-generalist kan betekenen, juist in de volwassen GGZ en maak het financieel mogelijk om er meer van op te leiden. De kennis is er, de professionals staan klaar, en de GGZ heeft hen hard nodig.
Wie werkelijk iets wil doen aan de wachtlijsten, moet niet alleen kijken naar wat er ontbreekt, maar vooral naar wat er al beschikbaar is. De geestelijke gezondheidszorg draait niet alleen om behandelen, maar om het begrijpen: van mensen, in hun context.
Tekst: Tara Gottschalk-Fogiel, orthopedagoog-generalist in de 18+ GGZ
