Gedragsverandering begint niet bij het kind, maar bij de relatie

‘’Mijn kind luistert niet naar mij,’’ ‘’mijn kind loopt vast op school,’’ ‘’mijn kind daagt mij continu uit.’’ Dit zijn slechts enkele uitspraken die ik bijna dagelijks hoor. Als orthopedagoog in de jeugdhulp en specialistische GGZ spreek ik veel ouders die vastlopen in de opvoeding van hun kind. Ze maken zich ernstig zorgen en vragen zich af wat er misgaat, welke diagnose hun kind mogelijk heeft en welke behandeling zou kunnen helpen. Bij dit soort problemen is het echter belangrijk om niet alleen naar het kind te kijken, maar ook naar de relatie tussen ouder en kind.

Gedragsproblemen staan zelden op zichzelf. Er moet altijd gekeken worden naar de bredere context. Stress in een gezin, een verstoorde hechting of onverwerkte trauma’s bij ouders kunnen hun weerslag hebben op het gedrag van een kind. Toch wordt er – soms onbewust – door ouders, jeugdteams, scholen en jeugdbeschermers vaak verwacht dat het gedrag van een kind ‘gerepareerd’ kan worden door het kind therapie te geven. Maar zonder aandacht voor de ouder-kindrelatie is therapie een pleister op een wond die blijft bloeden.

Dit betekent niet dat ouders ‘de schuld’ krijgen. Integendeel: het betekent erkennen dat opvoeden geen kwestie is van ‘goed’ of ‘fout’, maar van een wisselwerking. Door ouders actief te betrekken bij therapie en samen te werken aan communicatie en wederzijds begrip, ontstaat duurzame verandering. Ouder-kindbehandeling is echter vaak een langdurig proces. Dit heeft te maken met de complexiteit van de ouder-kindrelatie, de noodzaak tot gedragsverandering en de emotionele betrokkenheid van beide partijen.

Een voorbeeld uit de praktijk

Zo was ik betrokken bij een gezin met een meisje dat worstelde met psychische problemen. Ze voelde zich vaak somber en had weinig motivatie voor school en sociale activiteiten. In de ouder-kindbehandeling zagen we een verrassende wending: juist wanneer haar ouders haar meer ruimte gaven om zelf te ontdekken, begon ze op te bloeien. Door minder controle uit te oefenen en haar autonomie te respecteren, groeide haar zelfvertrouwen. Dit inzicht hielp niet alleen het meisje, maar ook haar ouders, die zich realiseerden dat hun manier van reageren de dynamiek in stand hield. Toen de interactie veranderde, werd duidelijk dat niet alleen het gedrag van het kind, maar ook de relatie tussen ouder en kind kon herstellen.

Verandering kost tijd en vertrouwen

Gedrags- en hechtingspatronen tussen ouder en kind zijn vaak diepgeworteld. Een kind reageert op een bepaalde manier omdat het dit al lange tijd doet, en ouders hebben hun eigen gewoonten ontwikkeld in hoe ze reageren. Het doorbreken van deze patronen en ze vervangen door gezondere interacties vraagt oefening en geduld. Dit betekent dat niet alleen het kind, maar ook de ouder moet veranderen.

Behandelingen bestaan uit huiswerkopdrachten, observaties en terugkoppeling, waardoor verandering langzaam maar duurzaam wordt opgebouwd. Bovendien verloopt verandering zelden in een rechte lijn. Ouders en kinderen vallen vaak terug in oude patronen, waardoor er tijd nodig is om bij te sturen en te evalueren wat wel en niet werkt.

Geen snelle oplossing, maar een duurzame investering

Sommige kinderen en ouders hebben negatieve ervaringen met hulpverlening of voelen zich beoordeeld. Voordat er met een gezin aan verandering gewerkt kan worden, is het essentieel dat er een vertrouwensband wordt opgebouwd tussen de hulpverlener en het gezin. Dit proces kan weken, maanden of zelfs jaren duren.

Daarnaast kampen ouders soms met eigen problemen, zoals trauma of stress. Dit kan het moeilijker maken om nieuwe strategieën aan te leren en deze toe te passen in het dagelijks leven. Nieuwe opvoedstrategieën leren is één ding, maar ze consequent toepassen in de praktijk is een ander verhaal.

Kortom, ouder-kindbehandeling is geen snelle oplossing, maar wel een essentiële investering in de ontwikkeling en het welzijn van het kind. Het kost tijd en vraagt om een diepgaand proces waarin patronen worden doorbroken. Maar juist dat maakt de verandering blijvend.

tekst: Marieke van Dalen, orthopedagoog in opleiding tot orthopedagoog-generalist bij FamilySupporters.