
Mentale gezondheid bij jongeren deel 2: Veerkracht leer je niet alleen
In de nieuwe aflevering van de podcast NVO Storytellers spreken Gerhard van Cappellen, Paulien Foekens en Levi van Dam verder over de mentale gezondheid van jongeren. In de vorige aflevering ging het over zelfdiagnoses, sociale media, diagnostiek en de vraag wanneer individuele hulp nodig is. In dit tweede deel verschuift het gesprek naar behandeling, veerkracht en de vraag: wat helpt jongeren om met spanning, tegenslag en onzekerheid om te gaan?
Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. Soms is een jongere geholpen met een goed gesprek, soms met een groep, soms met behandeling. En soms is vooral de omgeving van belang: wie staat er om een jongere heen als het moeilijk wordt?
Wat gebeurde er met Yara?
Paulien Foekens komt terug op de casus van Yara, een jongvolwassene van 21 jaar die in de vorige aflevering werd geïntroduceerd. Yara piekerde veel, voelde spanning in haar lichaam, liep vast in haar studie en trok zich steeds meer terug. Ze wilde vooral begrijpen wat er met haar aan de hand was.
Bij UvA Minds startte Paulien met een netwerkintake. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar klachten, maar ook naar verschillende leefgebieden, naar mensen om iemand heen en naar wat er nog goed gaat. Omdat Yara 21 is, speelt ook mee dat voor vergoede behandeling een classificatie nodig is. Maar de kern blijft breder dan dat: hoe ernstig zijn de klachten, waar komt iemand door vast te zitten, en wat is passend?
Bij Yara bleek behandeling geïndiceerd. Haar angstklachten belemmerden haar dagelijks leven. Ze ging minder naar haar studie, deed minder sociale dingen en werd somberder. Niet in de zin van een ernstige depressie, maar wel duidelijk anders dan eerst.
Leren omgaan met wat er is
Yara volgt een ACT-groep: Acceptance and Commitment Therapy. In zo’n behandeling gaat het niet om het wegduwen van nare gedachten of gevoelens, maar om ermee leren omgaan. Wat gebeurt er in je lijf? Welke gedachten belemmeren je? En hoe kun je toch bewegen in de richting van wat je belangrijk vindt?
Dat laatste is belangrijk. Behandeling gaat niet alleen over klachten verminderen, maar ook over waarden: wat wil je in je leven? Waar wil je naartoe? Daarmee sluit het gesprek aan bij de positieve lijn uit de vorige aflevering: niet alleen kijken naar wat misgaat, maar ook naar wat iemand richting geeft.
Een groepsbehandeling kan daarbij helpen. Jongeren merken dat ze niet de enige zijn. Ze horen hoe anderen met spanning, onzekerheid of vermijding omgaan. Soms komt een inzicht juist binnen doordat je luistert naar iemand anders.
De groep als steun, maar niet vanzelf
Levi plaatst daar ook een kanttekening bij. Groepen kunnen steunend zijn, maar jongeren kunnen elkaar ook de put in praten. In de psychologie wordt dat wel co-rumineren genoemd: samen blijven hangen in wat moeilijk is, waardoor klachten juist kunnen toenemen.
Paulien herkent dat risico, maar benadrukt dat een therapeutische groep iets anders is dan een losse groep jongeren. Er is een therapeut aanwezig, er is een methode, en er wordt niet alleen stilgestaan bij klachten, maar ook bij wat helpt, wat belangrijk is en wat iemand nodig heeft.
Het gesprek raakt daarmee aan een bredere vraag: waar vinden jongeren tegenwoordig houvast? “Op TikTok en Instagram krijgen jongeren soms veel korte en eenzijdige informatie over thema’s als somberheid, ADHD of angst. Wie iets langer naar zulke filmpjes kijkt, krijgt vaak meer van hetzelfde te zien. Daardoor kunnen jongeren zichzelf ergens in herkennen, maar ook te snel conclusies trekken waar ze zich onzeker, angstig of onrustig door gaan voelen.”
Veerkracht als trampoline
Een belangrijk thema in deze aflevering is veerkracht. Levi omschrijft veerkracht niet als een puur individuele eigenschap. Het gaat niet alleen om “sterk zijn” of “jezelf trainen”. Veerkracht ontstaat juist in samenspel met de omgeving.
Hij gebruikt daarvoor het beeld van een trampoline. Tegenslag drukt je in. Maar terugveren doe je niet alleen. Een trampoline bestaat niet uit één draadje, maar uit een netwerk van draadjes. Zo werkt veerkracht ook: mensen om je heen, steunfiguren, ervaringen, vaardigheden en omstandigheden bepalen samen of je kunt terugveren.
Dat betekent ook dat ouders en andere volwassenen niet elke tegenslag hoeven weg te nemen. Kleine frustraties horen bij het leven: niet nog een filmpje kijken, niet meteen krijgen wat je wilt, omgaan met verlies of teleurstelling. Juist zulke ervaringen kunnen jongeren helpen ontdekken dat ze iets aankunnen.
“Tegelijk waarschuwt Paulien voor een te simpele conclusie. Het is te kort door de bocht om te zeggen dat jongeren die vastlopen te weinig hebben geleerd om veerkrachtig te zijn. Soms is het, gezien de omstandigheden, goed te begrijpen dat een jongere het zwaar heeft. Dan gaat het vooral om de context begrijpen en van daaruit bepalen welke steun nodig is.”
Nieuwe wegen in behandeling
Aan het eind van de aflevering vertelt Levi over onderzoek naar MDMA-geassisteerde therapie bij jongeren met complexe traumaklachten. Het gaat om jongeren bij wie bewezen traumabehandelingen onvoldoende hebben geholpen. In een zorgvuldig opgezet onderzoek wordt verkend of deze vorm van therapie iets kan toevoegen.
Levi benadrukt dat het gaat om een afgebakende therapeutische behandeling, niet om recreatief gebruik. Het onderzoek staat nog aan het begin, maar past bij een bredere beweging waarin wordt gekeken naar andere mentale toestanden en hoe die, onder strikte voorwaarden, kunnen helpen bij behandeling.
Hoopvol, maar niet simpel
De aflevering eindigt bij Yara. De hoop is dat zij niet alleen minder klachten krijgt, maar ook beter leert begrijpen wat bij haar hoort, waar haar steun zit en wat ze kan doen als spanning terugkomt. Paulien noemt dat ook terugvalpreventie: niet afhankelijk worden van de therapeut, maar met iets extra’s in je rugzak weer verder kunnen.
Deze aflevering laat zien dat mentale gezondheid van jongeren vraagt om zorgvuldigheid. Niet alles hoeft therapie te worden, maar sommige klachten vragen wel behandeling. Niet elke groep helpt, maar een goede groep kan veel betekenen. En veerkracht is belangrijk, maar ontstaat nooit los van de mensen en omstandigheden om een jongere heen.
Luister de podcast
Tekst Matthijs Heijstek