Het gezin centraal, behalve in de behandelkamer van de jeugd-ggz
De jeugdzorg staat onder druk: wachttijden lopen op, samenwerking is complex en het aantal aanmeldingen blijft stijgen. Kinder- en jeugdpsychiaters Carlijn Welten en Niek Hayen stellen in NRC van 12 april 2026 dat het essentieel is om het gezin actief te betrekken bij de behandeling. Klachten van kinderen hangen vaak samen met patronen binnen families en relaties.
In mijn ervaring als orthopedagoog in de jeugd-ggz heeft dit inzicht zijn weg naar de dagelijkse praktijk nog niet echt gevonden. Het kind wordt nog vaak als drager van het probleem gezien en individueel behandeld. Het gezin en andere contexten blijven op afstand, soms beperkt tot een kort contactmoment.
De manier waarop we de zorg hebben ingericht, houdt dit in stand. Behandeling is sterk georganiseerd rondom tijd, geld en afgebakende trajecten, waardoor er weinig ruimte is om het hele systeem te betrekken. Hulpverlening richt zich vaak op een deel van het geheel: gedrag wordt gelabeld en vertaald naar individuele problematiek.
Klachten ontstaan echter zelden los van de omgeving. Ze ontwikkelen zich in interactie: binnen het gezin, op school en in de bredere context. Kinderen kunnen zo onbedoeld het idee krijgen dat zij zelf het probleem zijn.
Wanneer een kind iets leert in de behandelkamer maar terugkeert naar een onveranderde omgeving, blijven dezelfde patronen vaak bestaan. Veranderingen beklijven niet altijd en klachten keren regelmatig terug. Daarmee ontstaat een cyclus van behandeling, tijdelijke verbetering en hernieuwde aanmelding.
Het systeem rondom het kind actief betrekken
We moeten daarom echt het systeem rondom het kind actiever gaan betrekken. Niet alleen ouders, maar ook broers, zussen, school en andere betrokkenen. In plaats van het kind als probleem te zien, kan de context worden benaderd als aangrijpingspunt voor verandering.
Ik herinner mij een meisje dat werd aangemeld omdat haar ouders zich zorgen maakten over haar teruggetrokken gedrag en stagnerende ontwikkeling. Ze wilden graag diagnostiek. Er bleek sprake te zijn van ingrijpende gebeurtenissen en spanningen binnen het gezin. Door de manier waarop de zorg was ingericht, verschoof de aandacht naar het kind zelf en raakten de ouders op afstand, terwijl juist zij dagelijks invloed hebben op de situatie.
Een veelgehoord bezwaar tegen het betrekken van het hele systeem is dat het tijd en afstemming vraagt. In een sector met wachttijden kan dat ingewikkeld zijn. Tegelijkertijd roept dit de vraag op hoe doelmatig individuele trajecten zijn wanneer klachten terugkeren of aanpassingen onvoldoende doorwerken in het dagelijks leven. Een bredere aanpak kan bijdragen aan duurzamere verandering, juist omdat meerdere perspectieven samenkomen en verantwoordelijkheid wordt gedeeld.
Ook de Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028 benadrukt dat problemen van jongeren niet los gezien kunnen worden van de omgeving waarin zij opgroeien. De ambitie is om niet alleen naar het kind te kijken, maar ook naar het gezin en de bredere context. Onderzoek en praktijkvoorbeelden ondersteunen dit beeld. Welten en Hayen laten zien dat klachten van kinderen vaak samenhangen met patronen binnen gezinnen, soms over generaties heen. Gedrag dat als individueel probleem wordt gezien, blijkt regelmatig een reactie op de omgeving.
Wanneer klachten hun oorsprong hebben in relationele patronen, ligt het voor de hand dat een behandeling die zich uitsluitend op het kind richt beperkt effect heeft. Door het gezin te betrekken, verandert niet alleen het gedrag van het kind, maar ook de context waarin dat gedrag ontstaat en in stand blijft.
Anders kijken en organiseren
Laten we daarom nu echt werk maken van deze andere manier van kijken en organiseren. Meer gezinsgerichte behandeling, met aandacht voor de context van het kind, kan een andere dynamiek op gang brengen. Eén waarin niet het kind alleen, maar de omgeving als geheel onderdeel wordt van de verandering.
Tekst: Nynke Jobse is werkzaam in de GGZ en is psycholoog en in opleiding tot orthopedagoog-generalist.
