Het belang van preventie bij het tegengaan van jeugdcriminaliteit

Het belang van preventie bij het tegengaan van jeugdcriminaliteit

12 december 2024

In de eerste aflevering van de NVO Storytellers podcastserie gaat het over het voorkomen van jeugdcriminaliteit. Gespreksleider en orthopedagoog-generalist Gerhard van Cappellen gaat in gesprek met Afra Sweijen, werkzaam in de praktijk, en Bram Orobio de Castro, hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam. Samen verkennen zij de uitdagingen en kansen op het gebied van preventie bij jeugdcriminaliteit en de rol van vertrouwen en langdurige relaties.

Afra Sweijen, orthopedagoog-generalist bij een grote GGZ-instelling, werkt dagelijks met jongeren tussen de 12 en 24 jaar die crimineel gedrag vertonen. Haar werk draait vaak om het bieden van veiligheid en vertrouwen. “In eerste instantie vinden veel jongeren therapie heel eng. Het idee van een psycholoog die met een notitieboekje op de sofa zit, schrikt ze af,” vertelt Afra. Daarom kiest ze er vaak voor om op een laagdrempelige manier contact op te bouwen, zoals het spelen van simpele spelletjes. “Het opbouwen van vertrouwen is essentieel voordat er verder gewerkt kan worden aan hun problemen.”

Een van de jongeren met wie Afra werkte, noemt ze in de podcast ‘Henk’. Henk had al op jonge leeftijd te maken met een onstabiele thuissituatie: hij wisselde tien keer van pleeggezin en bezocht zes verschillende scholen. Het ontbreken van stabiliteit zorgde voor een achterstand op school en uiteindelijk gedragsproblemen. Afra legt uit hoe zij en haar team erin slaagden om Henk stap voor stap te helpen: “We speelden veel spelletjes samen. Langzaam begon hij meer te vertellen, en konden we werken aan zijn situatie op school. Het kostte tijd, maar uiteindelijk kreeg Henk weer vertrouwen in mensen.”

De cruciale rol van langdurige begeleiding

Een belangrijk thema dat naar voren komt in de podcast is het belang van langdurige begeleiding. Voor jongeren als Henk blijkt het essentieel om een stabiele vertrouwenspersoon te hebben die niet na een jaar weer verdwijnt. “Behandelingen worden meestal voor een jaar vergoed,” zegt Afra, “maar voor Henk was het noodzakelijk dat we langer betrokken bleven.”

Bram Orobio de Castro is het met Afra eens dat langdurige begeleiding een cruciale factor is in het doorbreken van negatieve patronen. Als hoogleraar orthopedagogiek doet hij onderzoek naar wat werkt om problemen bij jongeren te voorkomen. Hij benadrukt hoe belangrijk het is om vroeg in te grijpen en te investeren in het herstellen van vertrouwen. “Veel jongeren die uitvallen, hebben vaak te maken met wantrouwen, veroorzaakt door constante verplaatsingen en verbroken beloftes. Het herstellen van dat wantrouwen kost tijd, maar is essentieel voor hun ontwikkeling,” aldus Bram.

Een systeem dat preventie tegenwerkt

Hoewel zowel Afra als Bram mogelijkheden en kansen zien, komen er in de podcast ook knelpunten aan bod. Een belangrijk probleem is dat het huidige systeem vaak niet toereikend is om preventie structureel aan te pakken. Bram: “Er wordt veel gesproken over preventie, maar in de praktijk zien we dat de financiering en organisatie hiervan vaak tekortschieten. Er is een neiging om korte termijnoplossingen te zoeken, waardoor er onvoldoende geïnvesteerd wordt in langdurige begeleiding.”

Afra sluit zich hierbij aan en merkt op dat er nog steeds veel jongeren pas hulp krijgen wanneer de problemen al flink zijn opgelopen. “Bij aanmelding bij de GGZ moeten de problemen vaak al ernstig zijn, en dan is er ook nog een wachttijd van negen maanden. Preventie kan dan nauwelijks meer.”

Op zoek naar wat werkt

De podcast laat echter ook zien dat verandering mogelijk is, en dat er wél dingen zijn die werken. Afra vertelt dat zij het belangrijk vindt om jongeren het gevoel te geven dat ze kind mogen zijn, ondanks alle problemen die ze hebben meegemaakt. “Het zijn gewoon kinderen. Soms zijn ze 12, soms 16, maar het blijven kinderen,” zegt ze. Ze haalt kleine successen aan, zoals een jongere die een startkwalificatie behaalde of weer mocht voetballen, als voorbeelden van hoe kleine stappen een groot verschil kunnen maken.

Bram deelt haar optimisme: “Toen ik begon, was ik niet zo positief, maar ik ben enorm verrast door hoe goed het kan gaan als je er op tijd bij bent. We zien indrukwekkende resultaten, zoals minder criminaliteit, minder depressie, en meer jongeren die hun weg vinden in de maatschappij.” Hij benadrukt hoe belangrijk het is dat we meer gebruik maken van wat al bewezen effectief is: langdurige, intensieve begeleiding op maat, die jongeren helpt om zich weer onderdeel te voelen van de samenleving.

Een oproep voor verandering

De podcast eindigt met een duidelijke oproep aan beleidsmakers en de maatschappij. Afra en Bram zijn beiden van mening dat we anders moeten kijken naar jongeren met problemen. “Ze worden vaak gezien als een last,” zegt Afra, “maar we moeten weer het kind achter de problemen zien.” Bram voegt daaraan toe dat het niet genoeg is om alleen maar te praten over het belang van preventie – er moet daadwerkelijk meer worden geïnvesteerd in de langdurige begeleiding van kwetsbare jongeren. Hij roept pedagogen op om hierin ook hun stem te laten horen: “We moeten zachter zijn voor onze cliënten, maar harder voor beleidsmakers en financiële beslissers.”